Welk protocol bij psychopathologische agressie

Psychische ziektes of verslavingen kunnen leiden tot verward gedrag maar ook tot agressief gedrag. Onder agressie wordt zowel verbale, non-verbale als fysieke agressie verstaan. Onder verbale agressie wordt verstaan: schelden, beledigen en dreigen. Onder non-verbale agressie wordt verstaan: intimideren met lichaamshoudingen. En onder fysieke agressie wordt verstaan: het daadwerkelijk letsel toebrengen door slaan, schoppen, gooien met voorwerpen naar de medewerker, enzovoort. Agressie kan worden onderverdeeld naar verschillende oorzaken:

  • frustratie-agressie: door opéénvolging van teleurstellingen kan iemand gefrustreerd raken; sommige mensen reageren uit onmacht hun frustraties af door agressief te reageren
  • instrumentele agressie: de agressie wordt doelbewust en/of doelgericht ingezet om de medewerker onder druk te zetten en zo een gunstige beslissing af te dwingen
  • psychopathologische agressie: door geestesziekte of onder invloed van drugs/medicijnen.

Dit hulpmiddel heeft psychopathologische agressie als uitgangspunt.

Voorbeeldstappenplan bij psychopathologische agressie

Algemene regels

  • Veiligheid van de medewerkers gaat boven alles.
  • Gebruik alleen in uiterste noodzaak zelf geweld (zelfverdediging).
  • Probeer bij een huisbezoek mogelijke vluchtwegen te analyseren.
  • Neem bij een huisbezoek een mobiele telefoon mee als agressie kan worden verwacht.
  • Zorg dat de balie en spreekkamers opgeruimd zijn en blijven, voorkom dat er divers materiaal ligt waarmee kan worden gegooid.
  • Zorg er altijd voor dat je in spreekkamers aan de juiste kant van de tafel zit zodat de vluchtdeur bereikbaar is.
  • Wanneer op voorhand agressie te verwachten is, wordt de direct leidinggevende gewaarschuwd om de beste aanpak door te spreken.
  • Bij voorkeur dit gesprek of deze klus (uit)voeren met twee personen.
  • Wanneer de politie wordt gewaarschuwd, wordt een leidinggevende direct vrijgemaakt voor de afhandeling van het voorval. Deze persoon blijft ook beschikbaar om de politie te woord te staan.
  • Kritiek op het handelen van medewerkers die bedreigd zijn of fysiek zijn aangevallen, is op het moment van het voorval altijd ongewenst. Op een later tijdstip bestaat de mogelijkheid één en ander te evalueren.

Een andere mogelijkheid is het waarschuwen van collega’s die op de achtergrond een oogje in het zeil kunnen houden.

Tips in het algemeen bij agressie

  • Probeer rustig te blijven.
  • Blijf beleefd.
  • Maak contact, negeer en vermijd strijd en discussie.

Tips bij psychopathologische agressie

Voorkomen van escalatie

  • Psychopathologische agressie kan voorkomen bij een psychische crisis of als gevolg van een verslaving. Van een psychische crisis is sprake wanneer iemand in een situatie van ernstige psychische nood verkeert, zoals in een psychose. Bij iemand met een psychose kun je denken aan een toestand waarin iemand heftig hallucineert of waanvoorstellingen heeft. Mensen die een psychose hebben, kunnen zich verbaal en fysiek agressief gedragen. Er kan ook sprake zijn van gevaar voor eigen of andermans veiligheid. In dat geval moet er snel worden opgetreden om de crisis af te wenden.
  • Je kunt zowel op kantoor/spreekkamer als bij een huisbezoek of een incident te maken krijgen met een agressief persoon in een psychische crisis. Voorkom escalatie! Het is belangrijk om de situatie te de-escaleren om onveilige situaties te voorkomen voor de persoon, anderen en jezelf. Er valt met iemand die agressief is als gevolg van een psychische crisis vaak niet ‘redelijk’ te praten! Ga niet in discussie en probeer geen woede op te wekken. Probeer zelf zoveel mogelijk rust en veiligheid uit te stralen, zowel verbaal als non-verbaal. Probeer externe prikkels zoveel mogelijk te reduceren, bijvoorbeeld door televisie en radio uit te zetten. Neem de leiding en wees duidelijk.
  • Een agressief persoon in een psychische crisis ervaart vaak veel verwarring en innerlijke onrust, communiceer daarom duidelijk en ondubbelzinnig. Laat diegene in crisis zijn of haar verhaal doen; stel niet te veel vragen maar luister vooral. Besef dat eventuele wanen en hallucinaties voor de persoon op dat moment waarheid zijn. Veroordeel niet en probeer iemand niet te overtuigen van jouw gelijk.

Hulp inschakelen

  • In alle gevallen geldt: bij direct gevaar voor jou, de omwonenden of de persoon zelf altijd hulp inschakelen.
  • Probeer te voorkomen dat de situatie dusdanig escaleert dat 112 gebeld moet worden. Motiveer de persoon om vrijwillig naar een arts/crisisdienst te gaan en benadruk dat je hiermee juist wilt voorkomen dat de situatie escaleert en er dwang moet worden toegepast.
  • Als een crisisdienst of 112 wordt benaderd, laat ze (indien mogelijk) niet zomaar binnenvallen. Probeer de persoon erop voor te bereiden dat ze komen; overval hem of haar niet onnodig.
  • Bij ernstige agressie in de spreekkamer worden aanwezige klanten door de direct leidinggevende, die reeds gewaarschuwd is, naar huis gestuurd met het verzoek de volgende dag een nieuwe afspraak te maken (vanwege de veiligheid van de klanten).
  • Klanten/buren en collega’s die het agressievoorval hebben meegemaakt, dienen gerustgesteld te worden.

Voorbeeld rollen en verantwoordelijkheden bij een incident

Acties leidinggevende

  • Ziet direct toe dat de eerste opvang plaatsvindt. Heeft na het incident gerichte aandacht voor de medewerker.
  • Stelt de personeelsadviseur en de directeur op de hoogte van het incident en overlegt of er doorverwezen moet worden naar externe hulp (externe vertrouwenspersoon, bedrijfsarts, enzovoort).
  • Informeert de medewerker over de voortgang en afhandeling van de melding.
  • Ziet erop toe dat de registratieformulieren in het dossier van de klant / het systeem staan.
  • Na (maximaal) drie weken vindt een nabespreking plaats met leidinggevende en betreffende medewerkers en/of met diegene die ondersteuning hebben geboden. Indien het op dat moment alsnog nodig blijkt professionele hulp in te schakelen, wordt hiervoor gezorgd via P&O. Lees voor meer informatie over nazorg voor medewerkers hoofdstuk 8 van deze toolkit.

Acties P&O

  • Biedt zo nodig ondersteuning bij de nazorg aan medewerkers en zorgt ervoor dat er een externe vertrouwenspersoon is (stelt deze aan).

Acties afdeling Regio (gebiedsbeheerder)

  • Zorgt ervoor dat de agressiemelding wordt opgeslagen in het betreffende bewonersdossier.
  • Adviseert leidinggevende over de te nemen stappen en assisteert hierbij.
  • Informeert de verantwoordelijke beheerders.
  • Meldt het incident bij het meldpunt Zorg & Overlast.
  • Informeert de betreffende buurtregisseur.
  • Draagt zorg voor de registratie/vermelding van risicoklanten.
  • Zorgt dat de correspondentie wordt opgeslagen in het betreffende bewonersdossier.

Acties teamleider Facilitaire Zaken

  • Schakelt op verzoek van / na overleg met een collega-leidinggevende de bewakingsdienst in.